Nodyn 3.1: 'cyn ac ar ôl 1 Ebrill 2001'
Os yw'r anfoneb(au) a gyflwynir yn ymwneud â gwaith a ddechreuwyd cyn 1 Ebrill 2001 ond a orffennwyd ar ôl y dyddiad hwn, bydd angen i chi ddatgan pa ganran o'r gwaith a wnaed ar neu ar ôl 1 Ebrill 2001 yn eich cais, os nad yw'r anfoneb yn nodi hynny'n glir.

'cyn ac ar ôl 1 Ebrill 2004'
O ran anfonebau ar gyfer gwaith cyn ac ar ôl 1 Ebrill 2004, os nad yw'r anfoneb yn nodi'n benodol sut y rhennir y gwaith a wnaed cyn ac ar ôl y dyddiad hwn, mae'n rhaid datgan naill ai canran neu gost y gwaith a wnaed ar ôl 1 Ebrill 2004 ar y cais.

‘cyn ac ar ôl 1 Rhagfyr 2008’
Lle mae anfonebau a gyflwynir yn ymwneud â gwaith cyn ac ar ôl dyddiad y newid dros dro mewn TAW, ac yn cynnwys gwaith ar y gyfradd 17.5% a 15%, rhaid datgan y rhaniad naill ai ar yr anfoneb neu ar y cais.

Nodyn 3.2: 'wedi cofrestru at ddibenion TAW'
Mae'n rhaid i gontractwr sydd wedi'i gofrestru at ddibenion TAW wneud y gwaith a'r cynnal a chadw cymwys. Ni ellir hawlio at ddibenion TAW ar ddeunyddiau oni bai eu bod wedi eu hymgorffori yn yr adeiladwaith gan gontractwr sydd wedi ei gofrestru ar gyfer TAW.

Dylech sicrhau bod y contractwr wedi'i gofrestru at ddibenion TAW trwy ofyn am ei rif/rhif cofrestru TAW, a ddylai gael ei ddangos yn glir ar yr anfoneb. Cynhelir gwiriadau archwilio ar ganran o hawliadau ar ôl gwneud y taliad. Os cewch eich dewis ar gyfer un o’r gwiriadau hyn, dylech fod yn ymwybodol y byddwn yn cysylltu â’r holl gontractwyr rydych wedi hawlio TAW oddi wrthynt ar eich cais, er mwyn cadarnhau’r manylon gwahanol.

Yr unig swm y caniateir i fannau addoli sydd wedi eu cofrestru at ddibenion TAW ei hawlio (am eu bod yn codi tâl mynediad neu'n cynnal gweithgareddau busnes) ac sy'n talu cyfradd TAW net wirioneddol o rhwng 17.5% a 5%, fydd y gwahaniaeth rhwng swm y TAW y gallant ei hawlio yn unol â chytundeb â Chyllid a Thollau EM a 5% am waith cymwys a wnaed rhwng 1 Ebrill 2001 a 31 Mawrth 2004. Rhaid cyflwyno tystiolaeth o'r cytundeb gyda'r cais. Yn achos gwaith a wnaed ar ac ar ôl 1 Ebrill 2004, gellir hawlio swm llawn y TAW a dalwyd.

Nodyn 3.3: 'atgyweirio neu gynnal a chadw'
Dim ond gwaith a wneir i atgyweirio neu gynnal a chadw'r adeilad sy'n gymwys.

Mae gwaith a wnaed i atgyweirio neu gynnal a chadw adeiladwaith yr adeilad yn gymwys ac, ar ôl 22 Mawrth 2006, gwaith yn ymwneud ag atgyweirio clociau tŵr, organau pib sefydlog, seddau a chlychau, a ffioedd proffesiynol sy’n berthnasol i ystod o waith atgyweirio cymwys. Am fanylion llawn, gweler y rhestr wirio ar dudalen 7.

Mae'r adeiladwaith yn cynnwys sylfeini, waliau, toeau, nwyddau dŵr glaw, draeniau, arwynebau mewnol, lloriau, grisiau, pen risiau, dargludyddion mellt a'i holl ddrysau a ffenestri (mae hyn yn cynnwys cynnal a chadw ffenest yn ogystal ag atgyweirio, ac felly gall darparu rhwyll i amddiffyn ffenestr werthfawr fod yn gymwys).

Mae gwasanaethau a gyflenwir mewn cysylltiad â'r gwaith atgyweirio (fel gwaith plymwr, gwaith gwresogi neu waith trydanol) yn gymwys yn unig lle:

• Bo’u hangen DROS DRO er mwyn gwneud y gwaith atgyweirio cymwys. Os na chânt eu symud ar ôl gwneud y gwaith, nid ydynt yn gymwys; neu
• Roeddent mewn cyflwr gweithio da o’r blaen, ond fe’i difrodwyd wrth ymgymryd â’r gwaith cymwys; neu
• Bod angen eu symud er mwyn galluogi i’r gwaith cymwys gael ei wneud yn unig.

Nid ydynt yn gymwys lle:

• Bo’u hangen at ddibenion Iechyd a Diogelwch (dirywiad oherwydd oed);
• Gwnaed yr un pryd â’r gwaith cymwys; neu
• Cawsant eu difrodi ar yr un adeg â phan roedd yr adeiladwaith yn cael ei atgyweirio
• Bod y gwasanaethau yn cael eu huwchraddio o ganlyniad. (Byddwn yn talu hyd at gost ailosod y gosodiadau gwreiddiol. Lle na fydd hyn yn ymarferol neu’n gyfreithlon (yn unol â’r gyfraith neu weithdrefnau cyfredol), dylech gael pris gan y contractwr sy’n gyfwerth ag ailosod y gosodiadau gwreiddiol a chynnwys hyn gyda’ch cais.

Nid yw gwaith i osodion a gosodiadau, fel gosodiadau cegin neu doiled, gorchuddion llawr, dodrefn (ac eithrio seddau), silffoedd, hysbysfyrddau ac eitemau datgysylltiol yn gymwys.

Nid yw codi adeiladau newydd neu rannau o adeiladau yn gymwys.

Nid yw gwaith a wneir ar adeiladau ategol, fel cerrig bedd a chofebion mewn mynwentydd, waliau terfyn, clwydi, gerddi, pyrth mynwentydd neu feysydd parcio yn gymwys.

Mae cost gwasanaethau proffesiynol fel penseiri, peirianwyr strwythurol, tirfesurwyr, goruchwylwyr cynllunio, archeolegwyr, ymgynghorwyr iechyd a diogelwch, arolygwyr ystlumod a phobl broffesiynol sy'n codi arian sy'n ymwneud yn uniongyrchol ag atgyweirio cymwys yn gymwys o 22 Mawrth 2006. Lle mae'r costau hyn yn cynnwys gwaith cyn ac ar ôl y dyddiad hwn, neu sy’n berthnasol i gyfuniad o waith cymwys neu waith nad yw’n gymwys, rhaid datgan y rhan o’r ffioedd sy’n gymwys neu beidio ynghyd â’r cyfiawnhad am y rhaniad hwn, naill ai ar yr anfoneb neu ar y cais. Ym mhob achos rhaid darparu anfoneb i ddangos y gwaith atgyweirio y mae’r ffioedd yn berthnasol iddo.

Ni dderbynnir ceisiadau am ffioedd proffesiynol ar eu pennau eu hunain. Gellir hawlio unrhyw ffioedd am waith a wnaed cyn y gwaith perthnasol pan gânt eu cefnogi gan anfoneb am yr holl waith y maent yn cyfeirio ato neu ran ohono. Mae’n rhaid i ffioedd sy’n cyfeirio at gontract neu waith ar ôl eu cwblhau, gael eu cyflwyno gydag anfoneb ar gyfer y gwaith. (Gall hyn fod yr anfoneb wreiddiol neu gopi ohoni gan ei bod at ddibenion dilysu yn unig. Ni fydd y Cynllun Grant Mannau Addoli Rhestredig yn adfer copïau o waith papur blaenorol er mwyn darparu’r dystiolaeth hon.) Ni fydd ffioedd proffesiynol sy’n berthnasol i waith nad yw’n gymwys, yn gymwys.

Ni dderbynnir ceisiadau ar gyfer arolygon, adroddiadau ac archwiliadau yn unig. Gellir hawlio unrhyw ffioedd am waith a wnaed cyn y gwaith perthnasol pan gânt eu cefnogi gan anfoneb am yr holl waith y maent yn cyfeirio ato neu ran ohono.

Mae ffioedd proffesiynol sy’n ymwneud â Chynlluniau Cynnal a Chadw yn gymwys yn unig lle bo’r cynllun yn ymwneud yn uniongyrchol â’r contract gwaith y gwneir cais amdano, a bod y gwaith ei hun yn gymwys. Nid yw Cynlluniau Cynnal a Chadw tymor hir (h.y. rhai am waith y bwriedir ei wneud dros gyfnod o 5 mlynedd,10 blynedd ac ati) yn gymwys.

Defnyddir y term Archwiliad Mynediad er mwyn

• disgrifio agwedd ar waith cychwynnol cyn atgyweirio’r adeiladwaith, er mwyn ystyried sut y gellir ymgymryd â’r atgyweiriadau angenrheidiol yn ddiogel; neu i
• ddisgrifio archwiliad o sut y caiff y cyhoedd fynediad i adeilad, gan gynnwys pobl anabl neu sut y gellir gwella hyn.

Yn unol â chynllun, y cyntaf yn unig sy’n gymwys.

Rydym yn defnyddio’r term ‘draen’ i olygu’r pibwaith sy’n cario dŵr o’r safle yn hytrach na’r hyn sy’n cario dŵr i’r safle. Mae atgyweirio draeniau (dŵr budr, dŵr wyneb, Ffrengig) neu waith cynnal a chadw arnynt neu nwyddau dŵr glaw yn gymwys os ydynt o fewn y waliau terfyn. Os nad yw’r anfoneb yn nodi’r math o ddraen, rhaid cynnwys hyn gyda’r cais.

Ni ellir gwneud cais am ddeunyddiau os na fyddant wedi’u hymgorffori yn yr adeiladwaith gan gontractwr a gofrestrir at ddibenion TAW a’u bod yn berthnasol i waith cymwys. Yn ogystal, ni ellir eu hawlio os na chânt eu cefnogi gan anfoneb berthnasol y contractwr.

Mae atgyweirio neu waith cynnal a chadw ar organ bib yn gymwys yn unig lle:

• Bo’r organ wedi’i hadeiladu fel ei bod yn rhan o adeiladwaith yr adeilad neu wedi’i hymgorffori’n barhaol ynddo; a
• Gwnaed y gwaith ar neu ar ôl 22 Mawrth 2006.

Nid yw cyweirio ac aildiwnio’n gymwys oni bai ei fod yn ymwneud ag atgyweirio dilys. Os oes modd, darparwch naill ai restr o’r gwaith neu dystysgrif organ (gall eich contractwr ddarparu hon). Rydym yn cydnabod y gall argaeledd contractwyr organ olygu bod elfen o deithio neu lety yn rhan o’r anfoneb. Mae’r elfennau hyn yn gymwys.

Mae atgyweirio Allorau neu wneud gwaith cynnal a chadw arnynt yn gymwys yn unig pan fo’r allor wedi’i hadeiladu fel ei bod yn rhan o adeiladwaith yr adeilad neu wedi’i hymgorffori’n barhaol ynddo (h.y. byddai ei symud yn difrodi’r adeiladwaith). Os dyma’r achos, gwnewch hyn yn glir ar y ffurflen gais. Nid yw allorau yr ystyrir eu bod yn ddodrefn symudol yn gymwys.

Mae atgyweirio Cofebion neu wneud gwaith cynnal a chadw arnynt yn gymwys yn unig pan gânt eu hadeiladu fel eu bod yn rhan o adeiladwaith yr adeilad neu wedi’u hymgorffori’n barhaol ynddo (h.y. byddai eu symud yn difrodi’r adeiladwaith). Os dyma’r achos, gwnewch hyn yn glir ar y ffurflen gais.

Mae rheoli plâu yn gymwys ar yr amod ei fod yn ymwneud â’r adeiladwaith. Os na fydd yr anfoneb yn nodi’r math o bla, mae’n rhaid cynnwys hyn yn y cais.

Mae atgyweirio difrod sydd wedi’i achosi i’r adeiladwaith o ganlyniad i ladradau metel (gan gynnwys adnewyddu metelau sydd wedi’u dwyn) yn gymwys. Yn y mwyafrif o achosion, bydd yswirwyr yn talu costau difrod o’r fath; fodd bynnag, ni fydd y rhain fel arfer yn cynnwys swm y TAW, y dylid ei adennill drwy’r cynllun hwn. Dylech sicrhau nad yw’r anfoneb sy’n cefnogi’r cais wedi’i chyfeirio at y cwmni yswiriant, ond yn hytrach at yr eglwys, neu gyswllt perthnasol yn yr eglwys. Os nad oes yswiriant gennych, gellir hawlio’r swm TAW llawn o hyd drwy’r cynllun hwn. Dylech fod yn ymwybodol, fodd bynnag, nad yw rhai mesurau ataliol (gan gynnwys Technoleg SmartWater) yn gymwys.

Rhestr Wirio Eitemau Cymwys

Mae’r rhestr ganlynol yn nodi’r eitemau sydd naill ai’n gymwys neu ddim yn gymwys yn unol â’r cynllun. Sylwch, nid yw’r rhestr hon yn un derfynol gan y gall fod rhai eitemau nad ydym wedi’u cynnwys. Os ydych yn ansicr p’un ai yw’ch cais yn gymwys ar gyfer derbyn grant ai peidio, ffoniwch y Cynllun Grant Mannau Addoli Rhestredig yn uniongyrchol ar 0845 601 5945.

*EITEMAU A DDANGOSIR MEWN PORFFOR - MAE’R GWAITH YN GYMWYS O 22 MAWRTH 2006 YN UNIG.

Nodyn 3.4: 'anfoneb TAW'
Gyda'ch cais, mae'n rhaid cyflwyno anfoneb wreiddiol (neu anfoneb wreiddiol wedi'i derbynebu) oddi wrth y contractwr sy'n ardystio bod TAW wedi'i thalu. Ni fydd ceisiadau'n cael eu talu heb y dystiolaeth ddogfennol wreiddiol hon. Nid yw llungopïau o anfonebau yn dderbyniol.

Os nad yw’r anfonebau gwreiddiol gennych, gofynnwch i’r contractwr eu hailgynhyrchu cyn cyflwyno’ch cais. Os yw’r contractwr yn methu ag ailgynhyrchu’r anfoneb, fe’i derbynnir cyn belled ag y bo’n cael ei anodi ‘copi gwirioneddol ac ardystiedig’, wedi’i lofnodi a’i ddyddio gan y contractwr.

Dim ond gwaith y talwyd TAW arno sy'n gymwys.

Lle bo cais yn cynnwys anfoneb sy’n berthnasol i adeiladau cymwys neu rhai nad ydynt yn gymwys, atgyweirio neu waith cynnal a chadw, rhaid datgan y rhaniad naill ai yn yr anfoneb neu yng ngholofn 4 cwestiwn 23.

Lleiafswm gwerth gwaith sy'n gymwys ar gyfer y cynllun yw £1,000 (heb gynnwys TAW). Gall gais gynnwys nifer o hawliadau llai, ond rhaid i bob hawliad fod ar gyfer gwaith sy'n gymwys o dan y cynllun a rhaid iddynt ffurfio cyfanswm hawliad o nid llai na £1,000 net. Byddwch yn ymwybodol bod rhif adnabod unigryw gan bob eglwys, felly at ddibenion ailrecordio ac adrodd, rhaid cwblhau cais ar wahân ar gyfer pob eglwys unigol.

Nodyn 3.5: Anfonebau Cadw
Lle bynnag y bo modd, dylai anfonebau cadw gael eu cynnwys ar geisiadau terfynol, neu gyda gwariant ychwanegol cymwys er mwyn gwneud yn siwr y bodlonir yr isafswm o £1,000. Fodd bynnag, mewn rhai achosion, rydym yn deall y gall fod cryn oedi wrth i gontractwyr gyflwyno eu cyfrifon terfynol ac ynghylch penderfynu a ddylid rhyddhau’r swm o arian a gedwir ai peidio neu fod ei angen ar gyfer gwaith. Os ydych o’r farn ei bod yn amhriodol i oedi rhag cyflwyno’ch cais, ac y bydd y swm a gedwir yn llai na £1000 o bosibl, ffoniwch Ddesg Gymorth Mannau Addoli Rhestredig am gyngor ar 0845 601 5945.

Nodyn 3.6: 'dyfarniad grant blaenorol'
Os yw’r gwaith dan sylw wedi bod yn destun dyfarniad grant blaenorol am gostau gwaith adeiladu, gan gynnwys TAW, oddi wrth:

• English Heritage;
• Historic Scotland;
• Cadw;
• Asiantaeth yr Amgylchedd Gogledd Iwerddon;
• Cronfa Dreftadaeth y Loteri:
• Dosbarthwr arall y Loteri.

Bydd yn ofynnol i fannau addoli dalu cyfran berthnasol o'r grant a dderbynnir o'r Cynllun Grant Mannau Addoli Rhestredig yn ôl i'r asiantaethau statudol (uchod), oni bai bod y grant gwreiddiol eisoes wedi'i addasu i ystyried y Cynllun Grant Mannau Addoli Rhestredig. Fel llofnodwr, gofynnir i chi ardystio y bydd yr addoldy yn talu'r ad-daliadau sy'n ddyledus. Bydd manylion y ceisiadau hyn yn cael eu rhoi i'r asiantaethau dyfarnu grantiau perthnasol.

Nodyn 3.7: ' Cyllid a Thollau EM '
Gall cyflenwi a gosod rhai cymhorthion penodol ar gyfer pobl anabl, a rhai addasiadau penodol i adeiladwaith adeiladau cymunedol rhestredig, gan gynnwys eglwysi, fod yn gymwys i TAW sero gael ei chodi yn yr anfoneb. Mae gwaith o'r fath yn gymwys o dan y Cynllun Mannau Addoli Rhestredig. I weld p'un a allai eich gwaith arfaethedig fod yn gymwys ar gyfer TAW sero o'r cychwyn, cysylltwch â Chyllid a Thollau Ei Mawrhydi ar 0845 010 9000. Mae Hysbysiad TAW 708 yn ymwneud ag addasiadau i adeiladau ac mae Hysbysiad TAW 701/7 yn ymwneud â chymhorthion ar gyfer pobl anabl. Gwelir y naill a'r llall yn http://www.hmrc.gov.uk/

Os codir tâl TAW arnoch yn anghywir, efallai y bydd eich cyflenwr yn gallu addasu ei gofnodion TAW ac ad-dalu'r TAW i chi. Ceir rhagor o fanylion ynghylch sut y gwneir hyn yn Hysbysiad TAW 700/45: "Sut i gywiro camgymeriadau TAW a gwneud addasiadau neu hawlio"